اخبار و مقالات

طرح فرش ایرانی

طراحی فرش

طراحی نقشه فرش

از دیرباز تا کنون فرش ایرانی به دلایلی مانند زیبایی، ظرافت، طرح، رنگ و … در عرصه جهانی از چنان اعتباری برخوردار است که به جرأت می توان گفت بعد از کالای نفتی اولین کالای صادراتی کشور محسوب می شود. مسلماً تولید و بافت فرش نیازمند طرح و نقشه فرش است. این طرح ها در جایی وجود ندارد و به شکل ترسیمی و دستی ذهن خلاق و پویا و هنرمند طراحان فرش ایرانی است. می دانیم که مهم ترین عوامل تولید فرش، طراحی، نقشه کش، بافنده و پرداختکار می باشد که همگی در یک تلاش با هدف و برنامه و با یک مدیریت قوی کار تولید فرش را انجام می دهند. از مهم ترین مراحل تولید فرش و قبل از هر چیزی در پروسه تولید مرحله نقشه کشی فرش می باشد، چرا که جنبه زیربنایی دارد. به همین دلیل فرش کاشان، فرش اصفهان، فرش تبریز و … در حافظه تاریخی و هنری ایران و جهان ماندگار شده اند.

طرح فرش ایرانی ترکیبی از هنر، ذوق، سلیقه، اعتقاد و فرهنگ مردم ایران است و به عنوان بارزترین نشانه هنر ایرانیان به جهانیان ارائه شده است.

در این مقاله می کوشیم تا شما عزیزان و علاقه مندان به صنعت فرش ایران و فرش بافی را با فرش کاشان و همچنین اصول تهیه نقشه فرش آشنا کنیم:

طرح یا نقشه فرش عبارت است از مجموعه ظاهری فرش که شامل نقش، رنگ آمیزی، بافت، ابعاد و تناسب این عوامل در متن و حاشیه می شود و آنچه در فرش حائز اهمیت است نقش و نگار فرش و نوع بافت و رنگ آمیزی متناسب می باشد.

قبل از هر چیز باید بدانید که همه نقشه کشی های فرش بر حسب تراکم مورد نظر در بافت فرش محاسبه و سپس بر روی کاغذ شطرنجی مخصوص متناسب با رج شمار طراحی یا به اصطلاح نقطه چینی می کنند. بنابراین برای طراحی نقشه دو کار ضروری است:

1-محاسبه طول و عرض فرش.

2-تعیین شمار چله هایی که در عرض باید کشیده شود.

طراحی نقشه به دو صورت دستی (سنتی) و رایانه ای انجام می شود که به اختصار به توضیح هر یک می پردازیم:

مراحل نقشه کشی دستی فرش

الف- طراحی فرش با مداد که اولین مرحله کار طراحی نقشه است.  به این صورت که مدادی کردن طرح خطوط کلی بر روی کاغذ شطرنجی می باشد.

ب- تصویر کشی و رسم کردن مداد زنی ها.

ج- رنگ آمیزی نقشه فرش.

د- نقطه چین کردن حدود و کناره های نقشه طرح شده بر روی کاغذ شطرنجی آخرین مرحله طراحی نقشه خواهد بود که هر یک از این نقطه ها در هر خانه ی شطرنجی نماینده یک گره می باشد.

مراحل نقشه کشی کامپیوتری فرش

امروزه بسیاری از کارها را با فناوری جدید انجام می دهند که نقشه کشی فرش از آن مستثنی نمی باشد. طراحی نقشه فرش با نرم افزار سبب سرعت بخشیدن به کار و صرفه جویی در منابع شده است. مزیت قابل تحسین این برنامه، امکان تغییر در هر مرحله از طراحی می باشد. از مزایای دیگر طراحی نقشه فرش با فوتوشاپ برای طراحان امکان انجام سریع و ساده در جهت تعویض رنگ ها و مقلوب کردن، یا ترکیب رنگی با رنگ دیگر می باشد.

اهمیت رنگ آمیزی نقشه فرش

یکی از اساسی ترین و مهم ترین رشته های رایج در کار تولید فرش نقطه چینی و رنگ آمیزی فرش است. یک نقاش فرش که در امر رنگ زنی و کار پخش رنگ فعالیت می کند باید دو نکته را در نظر داشته باشد:

1- با کل ریزه کاری های موجود در این رشته آشنا باشد.

2-در خصوص شناخت رنگ ها، هماهنگی رنگ ها، تضاد رنگ ها، رابطه بین آن ها، رنگ های گرم و رنگ های سرد و … اطلاعات کافی و لازم را داشته باشد.

رنگ آمیزی طرح فرش در اقتصاد و بازرگانی و پیشبرد تولید فرش نقش به سزایی دارد و دارای جنبه ی هنری و صنعتی – بازرگانی می باشد. پسند اولیه مردم در خرید فرش همواره بر اساس نقشه و رنگ فرش صورت می گیرد. یک فرش خوب علاوه بر کیفیت بافت باید از یک نقش زیبا، متناسب و هماهنگ برخوردار باشد.

نقشه های فرش به انواع مختلفی تقسیم می شوند:

1- از نظر اندازه نقشه فرش به سه نوع قدی (2/1) ، ربعی (4/1) و تمام تقسیم می شوند.

2- نقشه فرش از لحاظ سبک به سنگین، ساده، یک طرفه، واگیره (تکرار یک نگاره)، شکسته (اشکال هندسی زاویه دار) و گردان (خط های دورانی و قوسی شکل) تقسیم می شوند.

3-از نظر رنگ می توان به فرش رنگی و سیاه قلم اشاره کرد.

4- از نظر جغرافیایی به دو نوع شهری و روستایی تقسیم می شوند که نقشه های روستایی ذهنی می باشند.

5- از نظر رسمی هم، همانطور که اشاره شد به دو نوع رایانه ای و دستی تقسیم می شوند.

سابقه طراحی فرش ماشینی در ایران

اولین طراحان این صنعت همان طراحان فرش دستباف بوده اند و اولین طرح فرش ماشینی همان طرح فرش دستباف بوده است. در طول این سال ها با پیشرفت دستگاه های بافت فرش ماشینی، طراحی فرش ماشینی نیز سیر تحول چشمگیری داشته است.

علت را در چند زمینه می توان مورد بررسی قرار داد:

1- در دنیای فرش ماشینی علاوه بر طراحان سنتی فرش، گرافیست ها هم فعال هستند.

2- در دنیای فرش دستباف به دلیل هزینه تولید بالا و زمان بافت طولانی فرش، کمتر کسی جرأت ریسک و تولید یک طرح جدید و متفاوت را دارد. اما در فرش ماشینی طرح به سرعت و با هزینه کمتری بافته می شود و در صورت وجود مشکل در طرح، به راحتی قابل تغییر است.

3- وجود نرم افزارهای کامپیوتری که امکان خلق اثار جدیدی را برای یک طرح فراهم می کند.

4- افزایش روز افزون طراحان جوان و جویای کار که میل به طراحی در شاخه فرش ماشینی را دارند، و به دلیل درآمد زایی بیشتر در این حرفه به کار می پردازند.

بزرگترین آفت طراحی فرش ماشینی

مهم ترین آفت طراحی فرش یا یک اثر هنری کپی از خود است که این امر باعث شده بسیاری از طرح ها و نقشه ها شبیه به هم باشند. در سال های اخیر تلاش زیادی برای تثبیت کردن توسط طراحان فرش ماشینی صورت گرفته است.

نقشه های  فرش کاشان

به طور کلی طرح  های اصیل فرش کاشان از دوره صفویه الهام گرفته و به طرح های قدیم کاشان معروف اند. نقشه هایی از قبیل گلدانی، لچک و ترنج، محرابی، شکارگاه، نقش های اسلیمی …

میل به ابتکار و نوآوری در طرح های کاشان، طراحان فرش ماشینی را وادار به نوعی تصویر سازی می نماید. طرح فرش کاشان به تصویرسازی ایرانی عین قلم گیری و حالات مینیاتوری شبیه بوده است.

بعضی فرش ها بسیار زیبا و ظریف و هنرمندانه با رنگ های درخشان و جذاب از گذشته خبر می دهند. در این فرش ها دیده می شود که چگونه هنرمندان با ذوق این شهر با استفاده از طرح هایی جذاب از گل و بوته و چرخش هایی همراه با رنگ های فوق العاده شفاف و درخشان که معمولاً از رنگ های طبیعی و به وسیله رنگرزان ماهر به دست می آید.

انواع نقشه  فرش کاشان

در کاشان معمولاً دو نوع نقش به کار برده میشد:

1-لچک ترنج با نگار اسلیمی

2-نقش اصفهانی یا نقشه شاه عباسی

طرح های مورد علاقه بافندگان کاشان اغلب طرح های جوشقانی، افشان، نقشه گل شاه عباسی، لچک ترنج، گلدانی سر تا سری و… می باشد که رنگ ها بیشتر رنگ ترکیب خارجی است و تنها چند تن از معتبرترین بازرگانان کاشان رنگ های طبیعی ایرانی به کار می برند.

جدید ترین نقشه فرش کاشان

همان لچک ترنج قدیم است با این تفاوت که رنگ و لعاب فرش امروز کاشان ملایم تر از رنگ قدیم است. طرح ها خلوت تر هستند اما محتوا و اصالت طرح حفظ شده است. در فرش کاشان ابریشم به ندرت در گل و زمینه استفاده می شود. امروزه در فرش کاشان بیشتر رنگ های بژ، زیتونی می باشد که جایگزین رنگ سرمه ای و لاکی شده است. رنگ صورتی نیز جایگزین رنگ لاکی شده است اما همچنان از رنگ آبی در بافت فرش ها استفاده می شود.

معروف ترین طراحان فرش کاشان

سید رضا صانعی از معروف ترین طراحان فرش در کاشان بود. او اولین بار طراحی نقشه فرش روی کاغذ شطرنجی را در کاشان شروع کرد. ویژگی خاص و منحصر به فرد او سرعت عمل و خلاقیت او بود. مهارت این هنرمند در پرتره و دورنما و گاهی گل و بوته بوده است. یکی از نقشه هایی که او با قلم خویش و هویت منطقه خود رسم کرد نقشه شیخ صفی و طرح لچک  ترنج شاه عباسی بود.

از دیگر طراحان نامی کاشان میرزا نصرالله نقاش زاده می باشد. دقت و ظرافت قلم او بنیانگذار نوعی طراحی علمی و اساسی در فرش کاشان گردید. تخصص او در طرح های سنتی فرش بود. طرح لچک  ترنج افشان که یکی از معروف ترین طرح های کاشان است از قلم وی بوده است.

دبیرالصنایع، آقا رضا وفا، میرزا عباس صنیعی نیز از استادان فن هستند و هنر نقاشی فرش کاشان به مقیاس زیاد مدیون ذوق و نوآوری و خلاقیت و قلم هنری آن ها می باشد.

محمد افسری و نظام افسری در رشته طراحی نقشه فرش به استادی رسیدند. کار این دو نقاش چیره دست بیشتر در مایه طرح های طبیعت و صورت سازی به چشم می خورد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *